ÇËSHTJE TË KRIJIMIT LETRAR NË KONTEKSTIN E KUJTESËS DHE TRAUMËS NË AUTORËT E TRAJTUAR NGA BLERINA GAXHA
Ermira YMERAJ, Klodeta DIBRA, Bora LOGU
Abstract
Ky punim shqyrton rolin e letërsisë shqiptare të pasluftës si një medium etik dhe kulturor për artikulimin e kujtesës dhe traumës. Ai synon të analizojë se si tekstet letrare i transformojnë përvojat e luftës, dhunës, zhvendosjes dhe humbjes në forma dëshmie që ruajnë kujtesën kolektive dhe sfidojnë narrativat historike dominuese. Studimi adopton një qasje interpretuese cilësore, duke analizuar vepra poetike dhe narrative të 48 autorëve shqiptarë të botuara në periudhën 1999–2023.
Duke u mbështetur në studimet e traumës, teorinë e kujtesës dhe konceptin e postkujtesës, analiza fokusohet në strategji narrative si fragmentarizimi, gjuha metaforike dhe simbolike, alegoria, polifonia dhe përfaqësimi i hapësirave mnemonike. Vëmendje e veçantë i kushtohet mënyrës se si gjuha pasqyron përvojën traumatike dhe ndërmjetëson midis kujtesës individuale dhe asaj kolektive. Analiza tregon se këto tekste letrare funksionojnë përtej përfaqësimit estetik, duke vepruar si dëshmi morale, historike dhe politike. Strukturat e fragmentuara dhe temporaliteti i ndërprerë pasqyrojnë ndikimin psikologjik të traumës, ndërsa figura si fëmijët, gratë, refugjatët, të burgosurit dhe të vdekurit shfaqen si bartës qendrorë të kujtesës dhe postkujtesës. Vende reale të shënuara nga dhuna si Prekazi, Gjakova, Bllaca dhe kampet e refugjatëve—transformohen në hapësira simbolike ku ndërthuren kujtesa personale dhe ajo kolektive. Letërsia ndërton kështu arkiva alternative të kujtesës që rikthejnë zërin dhe dinjitetin e viktimave të heshtura dhe nxjerrin në pah pasojat afatgjata të luftës. Punimi arrin në përfundimin se letërsia shqiptare e pasluftës luan një rol thelbësor në ruajtjen e kujtesës traumatike dhe në nxitjen e reflektimit etik. Përmes shkrimit dëshmues dhe gjuhës simbolike, krijimi letrar shndërrohet në një akt rezistence dhe mbijetese, duke kontribuar në formësimin e identitetit kolektiv dhe vetëdijes historike, si dhe duke afirmuar nevojën e qëndrueshme njerëzore për drejtësi, kujtesë dhe dinjitet.
Pages: 392 - 402